Werken met AI: wat het met je hoofd doet

Over werken met AI hoor je meestal één verhaal: het neemt je saaie taken over, dus je houdt tijd over voor het leuke werk. Dat klopt — ik ervaar het dagelijks. Maar er zit een keerzijde aan die nog weinig aandacht krijgt: als AI al je simpele werk doet, blijft alleen het zware denkwerk over. En dat merk je in je hoofd. In dit artikel duik ik in wat onderzoek daarover zegt, en wat ik er zelf van merk.

De paradox: makkelijker werk bestaat, lichter werk niet

Hier zit de kern. De simpele taken die je vroeger op de automatische piloot deed — een rapportje opmaken, data overtikken, een standaardmailtje — waren niet alleen tijdverspilling. Het waren óók rustmomenten in je werkdag: taken waar je gedachten niet echt bij nodig waren en die daardoor herstel gaven tussen het zware denkwerk door.

Automatiseer je die weg, dan kun je continu de uitdagendere taken aan. Dat klinkt als winst — en dat is het vaak ook — maar het betekent dat je vaker en langer geconcentreerd moet nadenken. En dat brengt mentale vermoeidheid met zich mee. Sommigen noemen het "brain fry".

Wat het onderzoek zegt

Dit is geen gevoel-verhaal; er wordt inmiddels serieus onderzoek naar gedaan:

• Acute mentale vermoeidheid bij intensief AI-gebruik. In een studie onder bijna 1.500 fulltime werknemers rapporteerde een betekenisvol deel symptomen als mentale mist, hoofdpijn en tragere besluitvorming — vooral bij mensen die met meerdere AI-systemen tegelijk jongleren.
• "Cognitive debt": je brein bouwt minder verbindingen op. Onderzoek naar AI-gebruik bij schrijftaken suggereert dat wie structureel op AI leunt, minder eigen denkprocessen ontwikkelt — met mogelijk gevolgen voor kritisch denken op de lange termijn.
• Cognitive offloading: oordeelsvermogen verleren. Wie mentale taken — beoordelen, kiezen, onthouden — structureel uitbesteedt aan AI, verliest die vaardigheden zelf. Er zijn al grote organisaties die hun personeel massaal in AI trainden en nu waarschuwen dat diezelfde mensen beslissingen aan AI overlaten die ze eerst zelf namen.

Wat ik er zelf van merk

Ik herken het. Zeker bij projecten waar uitgebreide analyses uit voortkomen: AI produceert razendsnel enorme hoeveelheden output, en dan moet ík even goed nadenken over wat ik nou eigenlijk lees. Dat internaliseren kost echt iets — het creëert een cognitieve load die zich soms uit in vermoeidheid, of in de neiging om even een simpelere taak op te zoeken.

Maar laat ik het eerlijk balanceren: mijn werk is er ook gewoon leuker op geworden. De mogelijkheden die AI biedt, de dingen die je ermee kunt maken, de impact die je kunt hebben — daardoor kan ik projecten aan die er anders nooit waren geweest. Die energie compenseert veel van de extra denkbelasting. Het is dus geen verhaal van "AI maakt werk zwaarder, dus pas op" — het is een verhaal van een andere sóórt werkdag, met een ander soort vermoeidheid.

Waarom ik sommige taken gewoon zelf blijf doen

Interessante vraag die ik mezelf stelde: welke taken automatiseer ik bewust niet? Het eerlijke antwoord: dat zijn er weinig. Maar er is een categorie die ik liever zelf doe: campagnes aan- en uitzetten en opzetten in Google Ads. Ik wéét dat het volledig via AI kan. Maar dan moet ik alsnog controleren of het goed is gegaan — en als controleren net zoveel werk is als doen, kun je het beter zelf doen. Bovendien houd ik zo meer gevoel bij wat er in de campagnes gebeurt.

Dat is misschien wel een bruikbare vuistregel tegen cognitive offloading: houd de taken zelf waar je oordeelsvermogen het product ís. Uitbesteden wat je toch moet nacontroleren levert niets op; uitbesteden wat je aan het verleren bent, kost je op termijn je vak.

Dit wordt een HR-vraagstuk (maar zover is het nog niet)

Ik verwacht dat brain fry vaker gaat voorkomen naarmate AI intensiever wordt gebruikt. En dan wordt dit een vraagstuk voor HR: als AI het simpele werk doet, hoe zorg je dan dat het werk niet té uitdagend wordt? Hoe bouw je herstelmomenten in een werkdag die vroeger vanzelf ontstonden? Daar zal guidance voor moeten komen.

Maar zover is het nog niet — en dat komt vooral doordat organisaties in totaal verschillende fases zitten. Sommige gebruiken nog helemaal geen AI, andere zijn al ver, en bij een flinke groep draait vooral schaduw-AI: gebruik zonder dat er echt toestemming of beleid is. Daardoor is er simpelweg nog geen duidelijk beeld van wat intensief AI-gebruik op de lange termijn betekent voor een organisatie, voor werknemerstevredenheid en voor gezondheid. Wie nu begint met AI implementeren, doet er goed aan dit thema vanaf dag één mee te nemen — al is het maar door erover te práten in de terugkomsessies.

Ik heb er ook geen pasklare oplossing voor. Maar het begint met het herkennen: als jij aan het eind van een AI-gedreven werkdag leger bent dan vroeger, ligt dat niet aan jou. Je doet simpelweg meer denkwerk per uur dan ooit.

Benieuwd hoe je AI slim inzet zónder jezelf voorbij te lopen? Bekijk welke tools ik zelf gebruik of neem contact op.